Nửa đầu năm nay, sản lượng robot hình người toàn cầu đã đạt 19.100 chiếc, tăng 272% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, Trung Quốc chiếm tới 97% số robot này, với 5 công ty hàng đầu đều đến từ quốc gia này. Agibot và Unitree dẫn đầu với lần lượt 8.400 và 5.900 robot xuất xưởng. Sự bùng nổ này không chỉ thể hiện năng lực sản xuất mà còn cho thấy một chiến lược phát triển độc đáo, nơi các trung tâm đào tạo đóng vai trò then chốt.
Tuy nhiên, một câu hỏi lớn đặt ra là: ai đang thực sự mua những robot này và mục đích sử dụng của chúng là gì? Liệu đây có phải là dấu hiệu của một cuộc cách mạng công nghiệp hay chỉ là một giai đoạn phát triển được thúc đẩy bởi chính sách?
Những con số ấn tượng và các “người chơi” chính
Các công ty robot hình người Trung Quốc đang cho thấy tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc. Năm ngoái, Agibot và Unitree đã xuất xưởng hơn 5.000 robot mỗi hãng. UBTech, một trong những tên tuổi lớn, đã nhận được 13.361 đơn đặt hàng cho dòng sản phẩm U1 tính đến ngày 30/6, với mức giá dao động từ 119.800 đến 990.000 nhân dân tệ (khoảng 17.820-147.270 USD). Công ty dự kiến bắt đầu giao hàng từ ngày 16/9 tới.
Các startup khác cũng đang tham gia mạnh mẽ vào thị trường. Matrix Robotics tại Thượng Hải sản xuất robot hình người AI Matrix-3 có giá 99.000 USD, cao gần 1,7 m. Dù mới chỉ sản xuất vài trăm chiếc tính đến đầu tháng 6, Matrix đặt mục tiêu giao 5.000 robot ngay trong năm nay nếu có đủ đơn hàng. EngineAI ở Thâm Quyến cũng cung cấp robot hình người kích thước thật với giá cơ bản 180.000 nhân dân tệ (26.600 USD).
Một số ứng dụng thực tế ban đầu đã xuất hiện. Japan Airlines đã thử nghiệm robot hình người của Unitree tại sân bay Haneda từ đầu tháng 5 để vận chuyển hành lý và hàng hóa. Đây là một ví dụ cho thấy tiềm năng của robot trong các môi trường làm việc cụ thể.
Vai trò của các trung tâm đào tạo do chính phủ hậu thuẫn
Điều đáng chú ý là một phần lớn doanh thu của các hãng robot hình người Trung Quốc đến từ các trung tâm đào tạo được chính phủ hậu thuẫn. Theo Financial Times, nhiều hãng đang kiếm phần lớn doanh thu từ việc bán sản phẩm cho những trung tâm này. Gần 3/4 doanh thu robot hình người của Unitree trong 9 tháng đầu năm 2025 đến từ lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu. Tương tự, trung tâm đào tạo chiếm 45% doanh số bán robot hình người Kuavo chủ lực của công ty Leju năm ngoái. UBTech cũng đã nhận được 140 triệu nhân dân tệ (21 triệu USD) giá trị đơn hàng từ các trung tâm này trong năm 2025, chiếm 41% tổng doanh thu 2 tỷ nhân dân tệ của công ty năm ngoái.
Chính phủ Trung Quốc đang tích cực khuyến khích chính quyền địa phương xây dựng các trung tâm huấn luyện quy mô lớn cho robot hình người. Tính đến tháng 6, đã có hơn 90 trung tâm được thành lập hoặc đang xây dựng trên khắp Trung Quốc. Các trung tâm hàng đầu có khả năng tạo ra hơn 10 triệu điểm dữ liệu mỗi năm, đóng vai trò quan trọng trong việc huấn luyện và phát triển robot.
Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Georg Stieler, nhà phân tích robot, ước tính 50-70% robot hình người xuất xưởng năm nay có thể được đưa vào trung tâm thay vì làm việc thực sự. Marco Wang từ Interact Analysis cho rằng dữ liệu từ trung tâm “không hữu ích 100%” vì robot không hoạt động trong môi trường thực. Một quản lý cấp cao tại một trung tâm đào tạo ở miền bắc Trung Quốc tiết lộ rằng dữ liệu của mỗi hãng sản xuất robot chỉ có thể được chính hãng đó sử dụng, gây lo ngại về khả năng tương thích và hiệu quả thực tế. Thậm chí, trung bình chỉ 2-3 giờ dữ liệu từ một ca huấn luyện 8 giờ là thực sự hữu dụng.
Thách thức và triển vọng tương lai
Poe Zhao, nhà phân tích độc lập, nhận định rằng mô hình này “làm mờ đi ranh giới giữa nhu cầu độc lập và nhu cầu phát sinh trong hệ sinh thái được chính sách hỗ trợ”. Một nhà đầu tư cũng bày tỏ lo ngại: “Mô hình này rất khó tồn tại lâu dài. Nếu nhà sản xuất không chứng minh được robot của họ có thể triển khai trên quy mô lớn trong các nhà máy, giới đầu tư sẽ bắt đầu đánh giá lại trong năm tới.”
Dù vậy, các công ty vẫn lạc quan về tương lai. Issac Li của EngineAI cho biết “bước tiếp theo là chuyển sang các tình huống thực tế hơn”. Ngân hàng Morgan Stanley đã nâng ước tính số lượng robot hình người Trung Quốc được bàn giao năm 2026 từ 28.000 lên 50.000, cho thấy kỳ vọng vào sự phát triển của thị trường này.
Góc nhìn của tôi
Tôi quan sát thấy sự bùng nổ của ngành robot hình người ở Trung Quốc đang diễn ra theo một cách khá đặc biệt, không chỉ dựa vào nhu cầu thị trường tự nhiên mà còn có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách. Điều này khiến tôi nhớ đến những lần chuyển dịch công nghệ lớn, nơi chính phủ đóng vai trò định hướng hoặc tạo ra môi trường thuận lợi để một ngành công nghiệp mới phát triển.
Điểm đáng chú ý ở đây là vai trò của các trung tâm đào tạo do chính phủ hậu thuẫn. Việc các công ty robot kiếm phần lớn doanh thu từ việc bán sản phẩm cho các trung tâm này, thay vì các doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng thực tế, tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín. Từ góc độ một người đã có hơn 12 năm kinh nghiệm làm việc và từng làm quản lý, tôi hiểu rằng việc có nguồn tài trợ ổn định ban đầu là cần thiết để một công nghệ mới vượt qua giai đoạn “thung lũng chết” (valley of death). Tuy nhiên, nếu sự hỗ trợ này kéo dài quá lâu mà không có sự chuyển dịch sang nhu cầu thực tế, thì nó có thể làm méo mó bức tranh thị trường.
Sự hoài nghi của tôi nằm ở tính bền vững của mô hình này. Nếu dữ liệu huấn luyện từ các trung tâm không hoàn toàn hữu ích cho môi trường thực tế, và mỗi hãng sản xuất lại có dữ liệu riêng không tương thích, thì liệu chúng ta có đang tạo ra những “ốc đảo” công nghệ biệt lập? Điều này có thể cản trở sự phát triển chung của ngành. Tôi tin rằng, giống như bất kỳ công nghệ nào khác, robot hình người cần chứng minh được giá trị thực sự của mình trong các ứng dụng rộng rãi, từ nhà máy đến dịch vụ, để có thể tồn tại và phát triển lâu dài. Nếu không, sự tăng trưởng hiện tại, dù ấn tượng về số lượng, cũng có thể chỉ là một giai đoạn đầu tư ban đầu được thúc đẩy bởi chính sách, chứ chưa phải là một thị trường tự vận hành bền vững.
Kết luận
Thị trường robot hình người Trung Quốc đang ở một giai đoạn phát triển đầy sôi động nhưng cũng không kém phần phức tạp. Sự tăng trưởng ngoạn mục về sản lượng và số lượng startup cho thấy tiềm năng lớn, nhưng mô hình kinh doanh phụ thuộc vào các trung tâm đào tạo do chính phủ hậu thuẫn đặt ra những thách thức về tính bền vững và khả năng ứng dụng thực tế. Để thực sự khẳng định vị thế dẫn đầu, các hãng robot Trung Quốc cần chứng minh được rằng sản phẩm của họ có thể vượt ra khỏi các trung tâm huấn luyện và tạo ra giá trị thực sự trong nhiều lĩnh vực của đời sống và sản xuất.
