Vài năm trở lại đây, Trung Quốc chứng kiến một cuộc chạy đua chưa từng có trong việc thu hút và giữ chân nhân tài công nghệ. Đặc biệt, các chuyên gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn đang trở thành mục tiêu săn đón của hàng loạt tập đoàn lớn, từ những gã khổng lồ như Tencent, ByteDance đến các startup tiềm năng. Câu hỏi đặt ra là, các công ty này đang làm gì để chiến thắng trong cuộc chiến nhân tài đầy cam go này, và những thách thức nào đang chờ đợi họ?
Mưa cổ phiếu và lương khủng: Lời đề nghị khó chối từ
Để chiêu mộ và giữ chân nhân sự chủ chốt, nhiều công ty AI và bán dẫn tại Trung Quốc không ngần ngại vung tiền bằng cách cấp phát cổ phiếu và trả lương hậu hĩnh. Làn sóng tặng và phân bổ cổ phiếu đang diễn ra ở quy mô rất lớn, như một cách để “khóa chặt” nhân viên chủ chốt.
- Công ty chip AI Cambricon Technologies đã cấp phát gần 600.000 cổ phiếu cho 124 nhân viên chủ chốt, trị giá khoảng 5,57 triệu nhân dân tệ (828.000 USD).
- Zhongji InnoLight, nhà sản xuất thiết bị thu phát quang, phân bổ 2,48 triệu cổ phiếu cho 99 nhân sự chủ chốt.
- Nhà sáng lập ChangXin Memory Technologies (CXMT), ông Zhu Yiming, còn cam kết dành 50% cổ phần (tương đương 768 triệu cổ phiếu) cho hoạt động khuyến khích nhân viên trong vòng một thập kỷ. Ông Zhu thậm chí tự loại mình khỏi danh sách thụ hưởng và chưa từng nhận lương ở CXMT kể từ khi công ty thành lập năm 2016.
- Gần đây, Tencent cũng đã trao hơn 38,6 triệu cổ phiếu cho nhân viên, tương đương 0,42% tổng số cổ phiếu phát hành của công ty.
Bên cạnh cổ phiếu, mức lương cho các chuyên gia AI cũng đang tăng vọt. Theo báo cáo AI Talent Report của nền tảng tuyển dụng Maimai, mức lương trung bình hàng tháng cho các vị trí AI mới từ tháng 1 đến tháng 7/2025 là 61.475 nhân dân tệ (9.146 USD), tăng 4,33% so với cùng kỳ năm trước. Thậm chí, một số tiến sĩ tốt nghiệp chuyên về mô hình ngôn ngữ lớn từ Đại học Thanh Hoa được cho là đang nhận lương hàng năm lên tới 6 triệu nhân dân tệ (892.000 USD), theo China Newsweek.
Đầu tư vào thế hệ trẻ: Gieo mầm nhân tài từ sớm
Không chỉ tập trung vào nhân sự đã có kinh nghiệm, các công ty Trung Quốc còn mở rộng mạnh mẽ nguồn nhân lực công nghệ từ rất sớm, hướng tới cả sinh viên và thanh thiếu niên. Họ nhận ra rằng, việc chờ đợi đến khi sinh viên tốt nghiệp để tìm kiếm nhân tài là quá muộn.
- Tencent khởi động trại hè dành cho học sinh 13-18 tuổi, cung cấp chương trình cố vấn và đào tạo về AI, robot và điện toán lượng tử kéo dài 3-8 tuần.
- Nhà sáng lập ByteDance, ông Zhang Yiming, thành lập một trung tâm nghiên cứu phi lợi nhuận nhắm đến học sinh 16-18 tuổi, chọn 30 em mỗi năm làm thực tập sinh nghiên cứu toàn thời gian trong các lĩnh vực AI, toán học và khoa học máy tính.
- Tập đoàn ôtô Geely thậm chí còn tuyển chọn sinh viên ngay sau khi tốt nghiệp trung học, đảm bảo họ được đào tạo và có việc làm ngay với mức lương tương đương người tốt nghiệp đại học, tập trung vào AI, xe năng lượng mới, hàng không tầm thấp và công nghệ vệ tinh.
Yunan Zhang, Phó chủ tịch của MiniMax, chia sẻ: “Trí tuệ nhân tạo là ngành công nghiệp rất mới. Nhiều kinh nghiệm làm việc trước đây không còn phù hợp hoặc thậm chí không còn là lợi thế. Bằng cấp học thuật cũng không phải tiêu chuẩn tuyệt đối. Chúng chỉ là tài liệu tham khảo. Chúng tôi muốn tìm kiếm trí thông minh bẩm sinh của một người.” Quan điểm này cho thấy sự thay đổi trong cách nhìn nhận về năng lực và tiềm năng của nhân tài trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng.
Thách thức phía trước: Khủng hoảng thiếu hụt nhân lực
Dù có những nỗ lực lớn, Trung Quốc vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực công nghệ trầm trọng. Theo báo cáo Cung và Cầu nhân tài ngành công nghiệp bán dẫn năm 2026, Trung Quốc thiếu hơn 300.000 nhân sự trong lĩnh vực bán dẫn. Công ty tư vấn McKinsey ước tính, Trung Quốc có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt 5 triệu lao động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo vào năm 2030, trong khi các trường đại học và nguồn nhân lực hiện có chỉ đáp ứng được khoảng một phần ba nhu cầu.
Để giải quyết vấn đề này, các cơ quan chính phủ cũng vào cuộc. Ủy ban quản lý khu phát triển công nghệ và công nghệ cao Đông Hồ Vũ Hán (WEHDZ) đã khởi động chương trình “AI PhD 300”, dự kiến tuyển khoảng 100 tiến sĩ mỗi năm, tổng cộng 300 người trong ba năm, tập trung vào chip AI, cảm biến thông minh và robot hình người. Điều này cho thấy sự phối hợp giữa chính phủ và doanh nghiệp trong việc xây dựng một hệ sinh thái nhân tài mạnh mẽ.
Góc nhìn của tôi
Cuộc chiến giành nhân tài công nghệ ở Trung Quốc, đặc biệt là trong lĩnh vực AI và bán dẫn, đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý: các doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư “khủng” vào con người, không chỉ bằng tiền bạc mà còn bằng tầm nhìn dài hạn. Điều tôi thấy ấn tượng nhất chính là cách họ không chỉ cạnh tranh ở phân khúc nhân sự cấp cao mà còn tìm cách gieo mầm từ rất sớm, thậm chí từ lứa tuổi học sinh trung học. Điều này phản ánh nhận định của Vahid Haghzare, CEO công ty tuyển dụng Silicon Valley Associates Recruitment, rằng “Những doanh nghiệp chờ đến khi sinh viên tốt nghiệp mới tìm hiểu xem ai là người giỏi nhất, thì họ đã thất bại rồi.”
Với hơn 12 năm kinh nghiệm đi làm, trong đó có thời gian làm quản lý tại Viettel và sau đó chuyển sang lĩnh vực giáo dục ở tuổi 32, tôi nhận thấy chiến lược này có nhiều điểm tương đồng với việc xây dựng nền tảng vững chắc. Thay vì chỉ “mua” nhân tài, họ đang “kiến tạo” nhân tài. Điều này không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực trước mắt mà còn tạo ra một nguồn cung bền vững cho tương lai. Tuy nhiên, một câu hỏi đặt ra là liệu việc tập trung quá nhiều vào lương thưởng và cổ phiếu có đủ để giữ chân nhân tài trong dài hạn, hay liệu môi trường làm việc, văn hóa doanh nghiệp và cơ hội phát triển nghề nghiệp thực sự có phải là yếu tố then chốt hơn? Edward Hsu của WTW đã chỉ ra rằng “Nhiều chuyên gia muốn tìm kiếm cơ hội làm việc với vấn đề phức tạp, tiếp cận dữ liệu chất lượng cao, tác động đến các quyết định kinh doanh và triển khai các giải pháp trên quy mô lớn.” Điều này cho thấy ngoài đãi ngộ vật chất, yếu tố “ý nghĩa công việc” và “môi trường thách thức” cũng đóng vai trò quan trọng không kém.
Kết luận
Các công ty công nghệ Trung Quốc đang dùng mọi đòn bẩy, từ tài chính đến giáo dục, để đảm bảo họ có đủ nhân tài cho tương lai AI và bán dẫn. Đây là một cuộc đua không chỉ về tiền bạc mà còn về tầm nhìn chiến lược, khi họ nhận ra rằng đầu tư vào con người từ sớm là chìa khóa để duy trì vị thế dẫn đầu trong kỷ nguyên công nghệ số.
Nguồn tham khảo:
